De motor voor arbeidsparticipatie: de blik van Michiel de Looze van TNO

Van industriële toepassingen naar het sociaal domein

Het TNO-team van De Looze startte ooit met arbeidsondersteunende technogie die vooral gericht was op de maakindustrie, bouw en logistiek. Tegelijk werkte een ander TNO-team al veel binnen het sociaal domein. Op een gegeven moment ontstond de vraag:

Kunnen technologieën die bedoeld zijn voor productiviteit en foutloos werken, ook worden gebruikt om werk toegankelijker te maken?

De Looze vertelt hoe juist die interne samenwerking én de vraag vanuit werkontwikkelbedrijven de beweging in gang zette. Organisaties zoals Senzer en de Inclusief Groep waren de voorlopers die met TNO onderzochten hoe technologie hun medewerkers kon ondersteunen.

Digitale werkinstructies: een doorbraak in toegankelijk werk
Een van de meest succesvolle praktijkvoorbeelden is die van digitale werkinstructies. Denk aan:

• stap-voor-stap begeleiding
• visuele aanwijzingen
• realtime feedback
• werken via tablets, slimme projecties of slimme brillen

Voor veel medewerkers met een ondersteuningsbehoefte vergroot de technologie de kansen om (moeilijk(er)) werk te doen. De Looze zag van dichtbij hoe dit een verschil maakte:

“Bij sommige medewerkers hadden hun begeleiders niet gedacht dat ze moeilijkere werkzaamheden konden doen. Met technologische ondersteuning zagen ze pas dat dit wel mogelijk werd.”

Ook voor ploegleiders, begeleiders en teamleiders levert het winst op: meer zelfstandigheid bij medewerkers zonder kwaliteitsverlies.

Van pilots naar opschaling: een uitdaging

Hoewel de eerste pilots vaak succesvol zijn, is het opschalen van technologie binnen organisaties een vak apart. De Looze noemt drie belangrijke elementen:

1. Draagvlak en strategische keuzes

Voor echte uitbreiding moet technologie niet ‘iets van één enthousiaste manager’ zijn. Het moet onderdeel worden van de organisatievisie.

2. Eigenaarschap en kennisborging

Technologie werkt alleen als er duidelijk is wie het beheert, update, uitlegt en ondersteunt.

3. Betrekken van accountmanagers en werkgevers

Inclusieve technologie kan mensen juist beter ‘plaatsbaar’ maken bij reguliere werkgevers. Maar dan moeten accountmanagers van werkontwikkelbedrijven wél weten wat er mogelijk is. *

‘De keten’ — van werkontwikkelbedrijf tot werkgeversdienstverlening en uiteindelijk reguliere werkgevers — moet elkaar versterken om duurzame impact te bereiken.

* dit is voorbeeld gezien vanuit werkzaamheden bij een werkontwikkelbedrijf. Dat een medewerker van een werkontwikkelbedrijf op een gegeven moment de stap maakt naar ‘een reguliere werkgever’. Het kan natuurlijk ook een stap zijn binnen het werkontwikkelbedrijf naar bijvoorbeeld een ander team. Wat ook kan is dat iemand met een ondersteuningsvraag bij ‘een reguliere werkgever’ werkt en door de inzet van inclusieve technologie kan switchen naar een andere werkgever.

AI: enorme kansen, maar ook belangrijke risico’s

De snelste ontwikkeling van dit moment? Zonder twijfel kunstmatige intelligentie, aldus de Looze. AI wordt al volop ingezet in het sociaal domein, bijvoorbeeld voor:

• het automatisch maken van werkinstructies
• vertaaltechnologie voor statushouders en mensen die de Nederlandse taal nog leren
• ondersteunen van professionals bij rapportages en besluitvorming

De laatstgenoemde toepassing kan enorme tijdwinst opleveren, maar De Looze waarschuwt voor een belangrijk risico:

“Je wilt niet dat de deskundigheid van professionals verloren gaat doordat ze volledig leunen op AI. Het moet geborgd zijn dat men altijd kritisch reflecteert op de uitput die AI genereert.”

Daarom ontwikkelt TNO (samen met het Arbedidsdeskundig Kenniscentrum) nieuwe tools die professionals helpen om AI-output te beoordelen aan de hand van bepaalde kaders volgens een standaardmethode.

Technologie is nooit een doel op zich

Een terugkerende boodschap in De Looze’s werk is dat technologie altijd een middel moet blijven. Soms ligt de oplossing juist in iets eenvoudigers dan gedacht:

• een duidelijke video-instructie
• verbeterde werkplekorganisatie
• basisondersteuning in plaats van high-tech hulpmiddelen

Het succes staat of valt met het beginpunt: start bij de medewerker en zijn ondersteuningsbehoefte en niet bij de technologie.

Werkgevers in beweging: van corporates tot mkb

De Looze: “Ik zie mooie dingen gebeuren in Nederland. We hebben ook nog een weg te gaan. Om impact te maken, hebben we ook echt de ‘positieve houding’ van werkgevers nodig als het gaat om inclusieve technologie. Er zijn veel werkgevers die mensen met een ondersteuningsbehoefte in dienst hebben. De meest werkgevers zijn alleen nog niet zo ver. Hier ligt een grote maatschappelijke uitdaging.”

Met hulp van subsidies vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, kunnen mkb-bedrijven nu ontdekken hoe technologie hen kan helpen, om medewerkers met een ondersteuningsbehoefte in te zetten of inzetbaar te houden. Het zou daarbij mooi zijn als de inzet van technologie en de behaalde effecten goed gemonitord zouden worden en de resultaten breed gedeeld.

De passie raakt in het hart

In zijn terugblik benadrukt De Looze niet alleen de technologische vooruitgang, maar vooral de passie van de mensen in het veld:

“Ik ben met veel sectoren in aanraking gekomen. In het sociaal domein is mij vooral de gedrevenheid van al die begeleiders en andere professionals opgevallen. De gedrevenheid om mensen met een ondersteuningsbehoefte een prettige werkplek te bieden. Hartverwarmend en ook een verrijking van de laatste 10 jaar van mijn eigen werkende leven.”

Technologisering grijpt overal om ons heen en dit gaat nu niet voorbij aan het sociaal domein.  Door de voortdurende inzet van werkontwikkelbedrijven, begeleiders, professionals, werkgevers en onderzoekers wordt technologie steeds vaker benut, om kansen op de arbeidsmarkt te creëren en werk toegankelijk te maken voor iedereen.